Onderzoek: 'Heggen hebben ook ondergronds positief effect'

Meer biodiversiteit in de bodem en een buffer tegen droogte? Plant dan heggen in het agrarische landschap. Een onderzoeksteam van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) laat met nieuw onderzoek zien dat heggen een heel eigen en complex bodemleven hebben. Met een glansrol voor schimmels.

Het onderzoek is gedaan in De Maasheggen. De ecologen van het NIOO vergeleken drie verschillende gebruiksvormen van de bodem die daar aanwezig zijn: productiegrasland, productieakkers en half-natuurlijke graslanden. In Nederland zijn er heel veel verdwenen, maar in het Maasheggengebied staat het vol met heggen van minstens 100 jaar oud. Dit helpt niet alleen de bovengrondse maar ook de ondergrondse biodiversiteit, en de ‘ecosysteemdiensten’ die dat oplevert.

Schimmels
“Het zijn vooral de schimmels die de heggenbodem bijzonder maken,” vertellen NIOO-onderzoekers Felipe Zagatto en Wim van der Putten. Heggen blijken zelfs complexere microbiële netwerken in de bodem te huisvesten dan in de agrarische velden ernaast. Maar het bodemleven wordt wel beïnvloed door het beheer van het aangrenzende land. “Daar was tot nu toe heel weinig over bekend.”

Bacteriën reageren anders
Als je kijkt naar de gemeenschap van bodembacteriën onder een heg, dan zie je dat die lijkt op de bacteriegemeenschap in het veld ernaast. Daardoor leven onder een heg naast een intensief bewerkte akker andere bacteriën dan onder een heg naast een half-natuurlijk grasland. Bij schimmels ligt dat anders. “De schimmelbevolking onder heggen wordt maar een klein beetje beïnvloed door het landgebruik ernaast en juist zeer sterk door de heg bepaald. Daardoor lijken de schimmelbewoners van verschillende heggen meer op elkaar,” ontdekten de onderzoekers. Waarschijnlijk speelt hun houtige ‘slow food’, geleverd door de heggenstruiken, daar een belangrijke rol. “Bacteriën lijken steeds op de buren, terwijl de schimmels meer op die van andere heggen lijken.”

Waterbuffer voor de boer
Heggen vormen een bijzondere leefomgeving voor bodemorganismen. En dat levert ook de mens wat op. Van der Putten: “Er zitten veel schimmels in de heggenbodem die bovendien niet in de akker voorkomen. Heggen leveren dus een bijdrage aan de bodembiodiversiteit. Maar de schimmels hebben nog een bijkomend voordeel doordat ze ervoor zorgen dat de bodem onder heggen beter water kan opnemen en vasthouden. Mede daardoor zijn heggen minder gevoelig voor extreme weersomstandigheden dan de akkers en weilanden die eraan grenzen.”
Dat komt ook doordat de netwerken van het microbiële bodemleven onder de heg minder makkelijk uit balans te brengen zijn dan die van intensief gebruikte akkers en weilanden. 

Lees het volledige onderzoeksrapport via deze link.

Het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) is met ruim 200 medewerkers en studenten een van de grootste onderzoeksinstituten van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Het is gespecialiseerd in de ecologie van het water en het land: hoe werkt de natuur? Biodiversiteit, klimaatverandering en het duurzaam gebruik van land en water zijn de belangrijke thema’s waarvoor de onderzoekers hun ecologische expertise inzetten. Zie ook www.nioo.knaw.nl